สังคมในสมัยอยุธยา
สังคมไทยในสมัยอยุธยา ประกอบด้วยบุคคล 5 กลุ่ม ได้แก่ พระมหากษัตริย์ และเจ้านายชั้นสูง ขุนนาง ไพร่ ทาส และผู้ที่ได้รับการยกย่องเลื่อมใสจากคนทุกกลุ่ม คือ พระสงฆ์
ลักษณะการแบ่งชนชั้นในสังคมไทยมีลักษณะไม่ตายตัว บุคคลอาจจะเสื่อมตำแหน่งฐานะทางสังคมของตนได้ ทั้งนี้ ขึ้นอยู่กับความรู้ความสามารถ และคุณประโยชน์ที่มีต่อประเทศชาติ
- พระมหากษัตริย์ื พระราชฐานะและอำนาจของพระมหากษัตริย์ ในสมัยอยุธยา
- ทรงมีฐานะเป็นสมมติเทพ (ไทยได้รับแนวความคิดนี้ มาจากคติความเชื่อของศาสนาพราหมณ์
- ทรงเป็นประมุขของประเทศ มีอำนาจสูงสุดในการปกครอง
- ทรงมีพระราชอำนาจในฐานะเป็นเจ้าชีวิต และเจ้าแผ่นดิน
- ทรงเป็นผู้อุปถัมภ์พระพุทธศาสนา
- เจ้านาย หมายถึง พระราชวงศ์ของพระมหากษัตริย์ มีสกุลยศลดหลั่น ตามลำดับ คือ เจ้าฟ้า พระองค์เจ้า หม่อมเจ้า ฯลฯ
- ขุนนาง มีบทบาทสำคัญในการช่วยเหลือพระเจ้าแผ่นดิน ในการปกครองประเทศ โดยพระเจ้าแผ่นดินพระราชทานศักดินา ให้เป็นเครื่องตอบแทนอำนาจ และฐานะของขุนนาง มีดังนี้
- ขุนนางเป็นชนชั้น ที่มีอำนาจมาก ทั้งในด้านการปกครอง และการควบคุมพลเมือง
- ในสมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ ทรงออกกฎหมายศักดินา จัดทำเนียบขันนาง ข้าราชการ ซึ่งประกอบด้วย ตำแหน่ง ยศ ราชทินนาม
- ขุนนางที่มีไพร่พลมาก จะเป็นฐานแห่งกำลัง และอำนายที่สำคัญ ปัญหา ความขัดแย้งในกลุ่มขุนนาง และเจ้านายจึงเกิดขึ้นบ่อยครั้ง
- ไพร่ หมายถึงสามัญชนทั่วไป นับว่าเป็นประชากรส่วนใหญ่ของประเทศ แบ่งเป็น 3 ประเภท คือ
- ไพร่หลวง หมายถึง ไพร่ที่ขึ้นทะเบียนสังกัดต่อรัฐ คือ องค์พระมหากษัตริย์ ต้องมาเข้าเวรเพื่อรับใช้ราชการปีละ 6 เดือน
- ไพร่สม หมายถึง ไพร่ที่ขึ้นทะเบียนต่อเจ้านายและขุนนาง
- ไพร่ส่วน หมายถึง ไพร่ที่ส่งผลิตผลมาแทนการเข้าเวร เื่พื่อใช้แรงงาน
- ทาส เป็นชนชั้นที่ต่ำที่สุดในสังคม แบ่งเป็น 2 ประเภท คือ
- ทาสที่ไถ่ถอนตัวได้ เรียกว่า ทาสสินไถ่
- ทาสที่ไถ่ถอนตัวไม่ได้ เช่น ทาสเชลย ลูกทาสเชลย ฯลฯ
- พระสงฆ์ พระสงฆ์ไม่จำกัดชนชั้นใดชนชั้นหนึ่ง แต่เป็นที่เคารพของคนทุกชนชั้น บทบาทและความสำคัญของพระสงฆ์ มีดังนี้
- เป็นที่พึ่งทางใจของคนทุกชนชั้น
- เป็นบุคคลที่เปรียบเสมือนตัวเชื่อมของชนชั้นสูง กับชนชั้นต่ำ
- เป็นผู้ให้การศึกษา เพราะวัดเป็นศูนย์กลางของการศึกษา ในสมัยก่อน
สถาบันที่มีอิทธิพลต่อสังคมในสมัยอยุธยาเป็นอันมาก ได้แก่ พระพุธะศาสนา เพราะเป็นศาสนาของทุกชนชั้น และเป็นเครื่องจรรโลงเอกภาพของสังคม วัดในพระพุทธศาสนา จึงมีความสำคัญดังนี้
- เป็นศูนย์กลางของชุมชน
- เป็นสถานศึกษาเล่าเรียน โดยมีพระสงฆ์เป็นครู
- เป็นแหล่งรวมศิลปวัฒนธรรมไทย
- เป็นสถานที่พบปะและจัดกิจกรรมของราษฎร
สของพ่อขุนศรีอินทราทิตย์ กับนางเสือง เมื่อชนช้างชนะเจ้าเมืองฉอด พระบิดาจึงทรงพระราชทานนามว่า "รามคำแหง" ทรงครองราชย์ตั้งแต่ราวปี พ.ศ. 1822